Celtic Texts: Arymes Prydein Fawr: The Greater Prophecy of Britain

This is the English translation of the poem Arymes Prydain Fawr (The Greater Prophecy of Britain) from the the Llyfr Taliesin (Book of Taliesin). It is rendered as close as possible to the original using my font, Mabinogi Celtic which is free for anyone to download and install. This is a prophecy, purportedtly from Myrddin/Merlin about the future of the Britons and their overthrow of the Anglo-Saxons.

Proffwydoliaeth Fawr Prydain

Proffwyda'r awen, hwy a frysiant
Cyfoeth ac eiddo a hedd a fydd gennym
ac arglwyddiaeth helaeth a penaethiaid parod
ac wedi cythrwfl, anheddfa ym mhob lle
Gwŷr gwrol yng nghyffro brwydr, rhyfelwyr nerthol
esgud mewn brwydr, tra ystyfnig mewn diffynfa.
Ymladdwyr a wasgarant yr allmyn hyd Caer Weir
Gorfoleddant wedi'r distryw.
A chymodai'r Cymry a gwŷr Dulun
Gwyddyl Iwerddon, Môn a Phrydyn
Cernywon a gwŷr Ystrad Clud fydd groeso yn ein mysg.
Ail-fywiedig fydd y Brython pan orchfygasant.
Hir broffwydwyd amser eu dyfodiad;
rheolwyr, eu meddiant drwy dras disgyniad.
Gwŷr y gogledd a fyddent ô chyntedd y llys yn eu cylchu.
yng nghanol y flaengad a ymosodasant

Proffwydai Myrddin y cyfarfuant hwy
yn Aber Peryddon â stiwardiaid yr uwch frenin
Ac er nid o'r modd, marwolaeth a alarant
o un ewyllys calon fe ymgynigiant frwydr
Y stiwardiaid a gynnull eu trethi
o drysordai'r Cymru ni fynnent dalu [dim]
Mae yn ŵr urddasol a ddywed hyn:
(ni dalai neb iddynt o'u caethiwed)
Mab Mair, mawr ei air, pam na darddiant?
Oherwydd rheolaeth y Saeson a'u balchder
Pell a fyddent, carthwyr Gwytheyrn Gwynedd
Yr allmyn a yrrwyd i alltudiaeth
ni dderbyniai neb hwy, nid oes ganddynt wlad
ni wyddant pam y crwydrant ym mhob harbwr
Pan brynasant Daned drwy dwyll cyfrwys
gan Hors a Hengist, oedd yn eu cyfyngdod
eu elwa oddi-wrthym yn anfoneddus fu
Ac wedi tranc gyfrin i'r caethion bydd cylch y goron.
Yfed llawer o fedd a olygai medddod
angau llawer a olygai angen
Gofid a olygai dagrau gwragedd
Tristwch a ddilynai teyrnasaeth gormesol
Byd newidiol a olygai tristwch.
Pan fydd carthwyr Daned yn ein tywysogion
gwrthodir y drindod y dyrniad darparol
i ddinistrio gwlad y Brython a'r Saeson yn ei feddiannu.
Bid cynted eu encilfa i alltudiad
na fyned y Cymry i ddifeddiannedd

Mab Mair, mawr ei air, pam na darddant?
Cymry, oherwydd gwarth arglwyddi ac arweinwyr
Noddwyr a'u cyfarwydd a alarai yr un modd
a'r un gân, yr un cyngor, yr un anian ydynt
Nid o falchder na drafodant
ond o hepgor gwarth na gymodant.
I dduw a Dewi yr ymgymeradwyasant
Taledant, gwrthodant, twyll yr allmyn
O angen cartref hwy a wnaethant weithredau cywilyddus
Cymry a Saeson a gyfarfuant
ar y glan yn dinistrio ac ymrythuro
â dirfawr fyddinoedd yr ymbrofasant.
ac am yr allt [bydd] llafnau a llefain a brwydro law-wrth-law
ac am y Gwy ceir cyfyr-floeddion ar y pefr-ddŵr
a llumanau a adawyd a garw ymosodiadau
Ac fel bwyd bwystfilod gwyllt y Saeson a syrthiasant
Cynhalwyr y Cymry a gyfunant i rengau
blaengad wrth gynffon [y gelyn], y gwyn-wynebwyr a gyfyngir
Y stiwardiaid, fel ad-daliad am eu celwydd a ymgreiniant yng ngwaed [eu hunan]
Eu byddin mewn gwaedlif o'u hamgylch
Eraill, ar droed, ffoasant drwy'r coed
trwy wrthglawdd caer y 'ffoxes' a ffoasant
Rhyfel ni ddychwel i dir Prydain
Yn ôl, trwy drist gyngor, fel [trai'r] môr y llithrant.

Stiwardiaid Caer Geri a alarant yn ddirfawr
rhai, yn nyffryn, ac ar fryn, ni wadasant
I Aber Peryddon, yn ffodus ni ffoant
Anaelau yw'r trethai a gasglant
naw ugain can gŵr a ymosodasant
Mawr watwar, namyn pedwar ddychwelant
Hanes y frwydr a ddywedant i'w gwragedd
eu crysau, llawn gwaed, a olchasant
Cynhalwyr y Cymry yn fyrbwyll o'u heneidiau
Gwŷr y De a ymladdant am eu trethi
Llafnfawr llym-finiog a lladdant yn llwyr
Ni fydd i feddyg fydd o'r hyn a wnânt
Byddinoedd Cadwaladr yn ddewr y dônt
Cymry a ymosodasant, brwydr a wnônt
Cyfle marwolaeth anorfod a gyrchasant
Yn niweddiad eu trethi, angau a wyddant
eraill a ymosodir i gorlannu[*] yn eu beddau
Byth eto, ni gylchasant eu trethi.
Yng nghoed, ar faes, [mewn bro,] ar fryn
Cannwyll mewn tywyllwch a gerddai gyda ni
Cynan yn tywys i frwydr ym mhob ymosodiad
Saeson a ganant eu galar o flaen y Brython
Cadwaladr yn baladr i'w unbyn
Trwy ddoethineb yn eu [y Saeson] herlid yn llwyr
Pan syrthiai eu pobol dros eu amddiffynnwyr
Yng nghystudd, a gwaed rhudd ar rudd allmyn
Fel diwedd pob craith fawr, trysor cadernid.
Sais ar hynt, hyd Gaerwynt, cyn gynted ac y cant
Gwyn eu byd y Cymry a adroddant:
y drindod a'n gwarodwyd o'r gorthrymder gynt.
Na chrynai Dyfed na Glywysig
Ni ddaw a moliant i stiwardiaid y mechteyrn
na phencampwyr y Saeson, er eu ffyrnigrwydd
Nis mwy daw medd-dod fwynhad ar ein traul
Heb taled o raid cyfaint a gawsant
o feibion amddifad ac eraill yn newynog
trwy eiriolaeth Dewi a seintiau Prydain
Hyd ffrwd Ailego[**] a giliai'r allmyn

Proffwyda'r awen, fe ddaw y dydd
pan ddaw'r Iwys i un cyngor
un blaid, un cyngor a llosgwyr Lloegrys
yn gobeithio cywilyddu ar ein gwesteiwyr gogoneddus
a'r allmyn a gerddasant — beunydd ar ffo
Ni ŵyr ble yr ymdeithia, ble arhosai, ble yr ai.
Rhuthrant i frwydr fel arth o fynydd
i ddial gwaedlif eu cymharon
Dyfal lif fydd hyrddianau'r gwaywffyn
Ni arbedai gymrodorion gyrff eu gwrthwynebwyr
Fe fydd pen holltedig heb ymennydd
Fe fydd gwragedd gwelw a meirch ddi-farchog
Fe fydd llefain dychrynllyd rhag rhuthr rhyfelwyr
A lliaws llaw-anafedig cyn gwasgaru'r lluoedd
Cennadau angau a gyfarfyddant
pan safai'r celain i gynnal eu gilydd
Ef ddialai'r treth a'r taliadau beunydd
a'r mynych genhadau a'r lluoedd drygionus.
Trechai'r Cymry drwy frwydr
yn gyweir, cydun, gyd-air gydffudd.

Goroesa'r Cymry i beri brwydr
a llwythau llawer gwlad a gynnullant
a lluman sanctaidd Dewi a ddyrchafant
i ddwyn y Gwyddel â lluman lliain
a phaganiaid Dulun a safant gyda ni
pan ddônt i'r frwydr ni ymadawant
gofynnant i'r Saeson pwy a geisiasant
Faint o'r wlad a ddaliant o hawl?
Ble mae eu tiroedd, o ble y seiliasant?
Ble mae eu cenedl, o ba fro y daethont?
O oes Gwytheyrn, ni a sathrasant
Ni gawsant o hawl dreftadaeth ein ceraint.
neu freintiau ein seintiau — pam eu sathrant?
Neu iawnderau Dewi, pam y dinistriant?
Gofala'r Cymry pan welant eu gilydd
na ymadawa'r allmyn o'r lle y safant
hyd pan dalant seithgwaith gwerth yr hyn a wnânt
a diau angau fel tâl am eu can
Ef dalai a grym ceraint Garman
y bedair blynedd ar bedwar cant.

Gwŷr gwrol, gwallt hirion, meistri ymladd
dônt o Iwerddon i ddiarddel y Saeson
daw llynges rheibus o Lego
difrodir mewn brwydr, rhwygir y lluoedd.
O Alclud daw gwŷr dewr, pybyr
i'w deol Brydain, mirain luoedd
O Lydaw daw câd-gwmni teg
rhyfelwyr ar gâ-feirch, ni barchant eu gelynion
Gwarth a ddaw i'r Saeson o bob rhan
Eu hoes sydd drosodd, nid oes iddynt dir
angau a fydd i'r byddinoedd duon.
Clefydd a goddefaint a llif gyfnewidiol
Wedi (mwynhad) ardduniadau aur ac arian
boed perth eu lloches, yn ad-daliad eu drycffudd
boed môr, boed angor, eu cynghorwyr
boed gwaed, boed angau eu cydymdeithion
Cynan a Chadwaladr â lluoedd rhagorol
Edmygwynt hyd y farn, ffawd dda fydd iddynt
Dan arweiniwr diysgog, dwys eu cyngor
dau oresgynnwyr y Saeson o blaid duw
dau hael, dau urddasol ysbeilwyr gwartheg gwlad
dau wrol barod, un ffawd, un ffudd
dau amddiffynnwyr Prydain, â lluoedd gosgeiddig
dau arth, ni wna frwydro beunydd warth iddynt

Proffwyda derwyddon beth a ddigwydd
O Fanaw hyd Llydaw, yn eu llaw fe fydd
O Ddyfed hyd Daned, hwy fydd biau oll
O'r Wal hyd Gweryd, ar hyd yr herbyr
Lledai eu peneithiaeth dros Archwydd[⁂].
Ni fydd dychweliad i dylwythau'r Saeson
Dychwelai'r Gwyddyl i'w cydymdeithion
Ail-ddyrchafa'r Cymry, llu teg
[eu] byddinoedd wrth gwrwf a thwrw milwyr
a theyrnaswyr Duw a gadwasant eu ffydd
Iwis a ânt i'w llyngesau, cynnwrf a ddarfu
a chymod fydd rhwng Cynan a'i gymar.
Ni elwir allmyn yn ryfelwyr
namyn caethweision Cadwaladr a'i gyfnewidwyr
Meibion Cymry, llawen llafar a fyddent
am drallodwyr yr ynys, haid a derfi
pan safai'r celain i gynnal eu gilydd
hyd aber Santwis, swynedig fydd!
Allmyn a gychwynasant i alltudiaeth
un ar ôl y llall yn dychwel i'w câr
Saeson wrth angor ar fôr beunydd
Y Cymry, duwiol hyd y farn, yn fuddugol fydd.
Ni cheisiasant swynwyr na phrydydd barus
Armes i'r ynys hon, namyn hyn ni fydd:
Moliant i'r brenin a greodd nef a daear
boed Dewi yn dywysog i'r milwyr.
yng nghyfyngdod Celi Gaer yw a'm duw sydd [yn arweinydd]
ni farwir, ni ddieinc, ni enciliai
ni edwinai, ni wrthodir, ni anwadalai ac ni wnaiff leihau.



Follow these links for the original version of the poem and the English translation of the poem.




The poem given above are transcribed directly from the Llyfr Taliesin (Book of Taliesin), with reference to Blodeugerdd Barddas o'r Bedwaredd Ganrif ar Ddeg edited by Dafydd Johnston and to AHO Jarman's diplomatic edition of the text. Letters or words obviously missing from the text are enclosed in square brackets [ ] and letters or words that are either superfluous to the metre or which are erroniously copied in the original are indicated in italic text.